ટ્રકમાલિકે ધૂળ નાખી પ્રવાહી ઢાંકવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનો દાવો, GPCBની તપાસ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ તેજ!
ભરૂચ જિલ્લાના આમોદ પંથકમાંથી પસાર થતા નેશનલ હાઇવે નંબર 64 પર કેમિકલ વેસ્ટના પરિવહનને લઈને ફરી ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. દહેજના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંથી કેમિકલ વેસ્ટ ભરીને નીકળતી ટ્રકોમાં વારંવાર લીકેજ થતું હોવાની ફરિયાદો વચ્ચે આમોદના બત્રીસી નાળા પાસે ટ્રકમાંથી દુર્ગંધયુક્ત પ્રવાહી ટપકતું હોવાનો મામલો સામે આવ્યો છે. જાહેર માર્ગ પર આ પ્રકારની ઘટના બને તો વાહનચાલકોની સુરક્ષા, સ્થાનિક નાગરિકોના આરોગ્ય અને પર્યાવરણની જવાબદારી કોની? શું કેમિકલ વેસ્ટનું પરિવહન કરતી ટ્રકોની યોગ્ય તપાસ થાય છે કે પછી કોઈ મોટી દુર્ઘટના સર્જાય તેની રાહ જોવાઈ રહી છે? આવા સવાલો હવે તંત્રની કામગીરી સામે ઊભા થયા છે. પ્રાપ્ત માહિતી અને જાગૃત નાગરિક દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્ષેપો મુજબ, તારીખ 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ બત્રીસી નાળા પાસે ટ્રક નંબર GJ-21-T-7914 માંથી તીવ્ર દુર્ગંધ મારતું પ્રવાહી ટપકતું જોવા મળ્યું હતું. દહેજ તરફથી કેમિકલ વેસ્ટ ભરીને આવતી આ ટ્રક જાહેર માર્ગ પર આશરે એકથી દોઢ કલાક સુધી ઊભી રહી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ દરમિયાન પ્રવાહીની દુર્ગંધને કારણે આંખો અને ચહેરા પર બળતરા જેવી તકલીફ અનુભવાઈ હોવાની પણ ફરિયાદ કરવામાં આવી છે. જો આ આક્ષેપો સાચા હોય, તો આ ઘટનાને સામાન્ય વાહનમાંથી પ્રવાહી ટપકવાની ઘટના ગણીને અવગણી શકાય નહીં. કેમિકલ વેસ્ટના પરિવહન દરમિયાન લીકેજ થાય તો તેની પ્રકૃતિ અને જોખમની તપાસ કરવી અત્યંત જરૂરી બને છે.
આ મામલે જાગૃત નાગરિકે આમોદ પોલીસને જાણ કરી હોવા છતાં પોલીસ સમયસર ઘટનાસ્થળે પહોંચી ન હોતી એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. નાગરિકના જણાવ્યા મુજબ, ત્યારબાદ ટ્રકમાલિક સ્થળ પર આવ્યો હતો. અને ડ્રાઇવર સાથે ઉગ્રતાથી વાતચીત કરી જાણે રોલો પાડ્યો હતો. વધુમાં, ટ્રકમાંથી નીચે પડેલા પ્રવાહી પર ધૂળ નાખીને તેને ઢાંકી દેવાનો અને તેના નિશાન દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો પણ નાગરિકે દાવો કર્યો છે. ત્યારબાદ ટ્રક ત્યાંથી રવાના થઈ ગઈ હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ તમામ આક્ષેપોની સત્તાવાર પુષ્ટિ થવી અને પોલીસ તથા સંબંધિત વિભાગે ઘટનાક્રમ અંગે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવો જરૂરી છે. જો સ્થળ પર ખરેખર કેમિકલ લીકેજ થયું હોય, તો પ્રવાહીના નમૂના લીધા વિના અથવા તેની પ્રકૃતિ જાણ્યા વિના માત્ર ધૂળ નાખીને સ્થળ સાફ કરવાથી સંભવિત જોખમ દૂર થયું હોવાનું માની શકાય નહીં. જાગૃત નાગરિકે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના સંબંધિત અધિકારીને વીડિયો મોકલીને જાણ કરી હોવાનો પણ દાવો કર્યો છે. હવે સવાલ એ છે કે, વીડિયો મળ્યા બાદ GPCB દ્વારા સ્થળની તપાસ કરવામાં આવી હતી કે નહીં? પ્રવાહીના નમૂના લેવામાં આવ્યા હતા કે નહીં? જો નમૂના લેવામાં આવ્યા હોય તો તેનો પ્રયોગશાળાનો અહેવાલ શું આવ્યો? અને જો તપાસ જ કરવામાં આવી ન હોય, તો ફરિયાદ મળ્યા બાદ કાર્યવાહી કેમ થઈ નહીં? આ પ્રશ્નોના સ્પષ્ટ જવાબ જાહેર થવા જોઈએ. પર્યાવરણ સંબંધિત ફરિયાદોમાં માત્ર જાણ મળ્યાની નોંધ પૂરતી નથી, ઘટનાની હકીકત, સંભવિત નુકસાન અને જવાબદારોની ભૂમિકા પણ તપાસવી જરૂરી છે.
આમોદ પંથકમાં કેમિકલ વેસ્ટ ભરેલી ટ્રકોમાંથી લીકેજ થવાની ફરિયાદો અગાઉ પણ સામે આવી હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હવે પરિવહન વ્યવસ્થાની અસરકારકતા સામે પણ સવાલો ઊભા થયા છે. કેમિકલ વેસ્ટ લઈ જતી ટ્રકોનાં કન્ટેનર અને વાલ્વ લીકેજમુક્ત છે કે નહીં? કચરો વહન કરવા માટે જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે કે નહીં? પરિવહન દરમિયાન નિયમોનું પાલન થાય છે કે નહીં? કચરો કઈ કંપનીમાંથી ભરવામાં આવ્યો હતો, તેને ક્યાં લઈ જવામાં આવતો હતો અને તેના પરિવહન માટે કઈ એજન્સી જવાબદાર હતી? આ તમામ વિગતોની તપાસ થવી જોઈએ. જો નિયમભંગ સામે આવે, તો માત્ર ડ્રાઇવર પૂરતી કાર્યવાહી મર્યાદિત રાખવાને બદલે લાગુ પડતા નિયમો અનુસાર જવાબદાર પરિવહનકાર, ટ્રકમાલિક અને સંબંધિત એકમની ભૂમિકા પણ તપાસવી જોઈએ. સૌથી મહત્ત્વનો સવાલ એ છે કે, ટ્રક નંબર GJ-21-T-7914ના આધારે સંબંધિત તંત્ર વાહનની ઓળખ કરીને તપાસ કરશે ખરું? વાહનના રજિસ્ટ્રેશનની વિગતો, માલિકી, પરિવહનના દસ્તાવેજો, કચરાના સ્ત્રોત અને ગંતવ્યની તપાસ કરીને હકીકત બહાર લાવવામાં આવશે ખરી? ઘટનાસ્થળે હાજર લોકોના નિવેદન લેવામાં આવશે ખરાં? વીડિયો સહિત ઉપલબ્ધ પુરાવાની તપાસ થશે ખરી? જો ટ્રકમાંથી ખરેખર જોખમી પ્રવાહી લીક થયું હોય અને નિયમોનો ભંગ થયો હોવાનું સાબિત થાય, તો જવાબદાર સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે ખરી? આ સવાલોનો જવાબ આપવાની જવાબદારી સંબંધિત તંત્રની છે.
જાહેર માર્ગ પર કેમિકલ વેસ્ટનું લીકેજ માત્ર ગંદકી કે દુર્ગંધનો પ્રશ્ન નથી. પ્રવાહીની પ્રકૃતિના આધારે તે માનવ આરોગ્ય, માર્ગ સુરક્ષા અને પર્યાવરણ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. જોકે, આ ઘટનામાં ટપકેલા પ્રવાહીની ચોક્કસ ઓળખ અને તેની અસરો અંગે પ્રયોગશાળાના અહેવાલ તથા સત્તાવાર તપાસ વિના અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. તેથી જ સ્થળની યોગ્ય તપાસ, પુરાવાનું સંરક્ષણ અને જવાબદાર પક્ષોની ઓળખ અત્યંત જરૂરી છે. હવે આમોદના નાગરિકોનો સીધો સવાલ છે કે, શું તંત્ર માત્ર ફરિયાદ નોંધશે કે પછી ટ્રક નંબરના આધારે સમગ્ર ઘટનાની તપાસ કરીને હકીકત પણ જાહેર કરશે? પોલીસ સમયસર કેમ પહોંચી નહીં હોવાના આક્ષેપની તપાસ થશે ખરી? GPCB સ્થળ તપાસ કરીને નમૂનાઓના અહેવાલ સહિત કાર્યવાહીનો ખુલાસો કરશે ખરું? દહેજથી નીકળતા કેમિકલ વેસ્ટના પરિવહન પર દેખરેખ વધુ કડક બનાવવામાં આવશે ખરી? કોઈ ગંભીર અકસ્માત કે પર્યાવરણને નુકસાન થાય તે પહેલાં તંત્ર સક્રિય બનશે કે નહીં, તે હવે જોવાનું રહ્યું. જાહેર સુરક્ષાના મુદ્દે જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ; માત્ર આશ્વાસન નહીં, પરંતુ તપાસ અને કાર્યવાહી અંગે સ્પષ્ટ જવાબ જરૂરી છે.
